درجه بىاطّلاعى ناقلين يا مخترعين آن حكايات است نسبت به امور و اوضاع شيعه و در نتيجه موجب سلب اطمينان از كليّهء مسطورات ايشان در اين موضوع . مثلا بغدادى در الفرق بين الفرق ص 266 گويد : « و قد حكى اصحاب المقالات انّ الّذين اسّسوا دعوة الباطنيّة جماعة منهم ميمون بن ديصان المعروف بالقدّاح و كان مولى لجعفر بن محمد الصّادق و كان من الأهواز ثمّ رحل الى ناحية المغرب و انتسب فى تلك النّاحية الى عقيل بن ابى طالب و زعم انّه من نسله فلمّا دخل فى دعوته قوم من غلاة الرّفض و الحلوليّة منهم ادّعى انّه من ولد محمّد بن اسماعيل بن جعفر الصّادق فقبل الأغبياء ذلك منه على [ انّ ] اصحاب الأنساب « 1 » بانّ محمّد بن اسماعيل مات و لم يعقب » ، انتهى به اختصار . و چنان كه ملاحظه مىشود بغدادى صريحا گويد كه علماء انساب بر آنند كه محمّد بن اسماعيل بلا عقب بوده است و حال آنكه اين فقره خطاى صريح و غلط فاحش و سهو واضح بل فاضح است . نسل محمّد بن اسماعيل به تصريح عموم علماء انساب مانند صاحب عمدة الطّالب و مقريزى در اتّعاظ الحنفاء نقلا از ابن حزن اندلسى اعدى عدوّ اسماعيليّه و جوّانى و شريف ادريسى و عبيدلّى از دو پسر او اسماعيل ثانى و جعفر الشّاعر منتشر شد و در اين باب اصلا و ابدا و مطلقا خلافى ما بين ايشان نيست ؛ بلى در صحّت انتساب خلفاى فاطميّين به محمّد بن اسماعيل ما بين علماء انساب خلاف است ولى در اينكه محمّد بن اسماعيل اولاد و اعقاب لا يعدّ و لا يحصاى ديگرى غير خلفاء فاطميّين داشته اصلا و ابدا و بوجه من الوجوه ما بين ايشان خلافى و نزاعى نيست . و اين بعينه مثل آن مىماند كه براى ابطال دعوى علوى مشكوك النّسبى به علىّ بن ابى طالب - عليه السّلام - شخص از اصل منكر نسل حضرت امير گردد و گويد علماء انساب بر آنند كه علىّ بن ابى طالب بلا عقب وفات يافته است ! صاحب عمدة الطّالب قريب پنج صفحهء تمام « 2 » و مقريزى در اتّعاظ الحنفاء قريب شش صفحهء تمام « 3 » منحصرا صحبت از اولاد و اعقاب و احفاد محمّد بن اسماعيل مىنمايند . عبارت ابتداى اين فصل در عمدة الطّالب اينست : « و اعقب محمّد بن اسماعيل بن جعفر من رجلين اسماعيل الثّانى و جعفر الشّاعر الخ » . و در اتّعاظ الحنفاء چنين : « فامّا محمّد بن اسماعيل فانّه الّذى اليه الدّعوى و كان له من الولد جعفر و اسماعيل فقط الخ » . و علاوه بر اينها سابق گفتيم « 4 » كه شريف اخو محسّن دمشقى از بزرگترين دشمنان فاطميّين و صاحب كتابى در بيست و اند

--> ( 1 ) - تصحيح قياسى ، و فى الأصل : الانتساب . ( 2 ) - طبع بمبئى ص 209 - 213 . ( 3 ) - طبع بيت المقدس ص 6 - 11 . ( 4 ) - رجوع شود به ص 817 .